Ատենախոսի համաբերած և դիտարկած նյութն առանձնանում է իր ոչ միաշերտ բնույթով. ըստ էության, այն ենթադրում է լեզվաբանական, տեղանվանագիտական, ազգագրական, մասնավորաբար էլ, պատմագիտական արժեքավոր դիտանյութ: Ատենախոսության հեղինակը նախ կազմել է Թալիշստանի տեղանունների անվանացանկը, ապա այդ անվանացանկում տեղ գտած բոլոր միավորները ենթարկել ստուգաբանական քննության և մասամբ, պատմական մեկնության, տեղանվանական միավորները դասակարգել ըստ ծագման, կազմության և տարածման արեալի: Առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրել Թալիշստանի տեղանունների անվանացանկը և հանգաբառարանը:
Սարգիս Ասատրյանի աշխատանքը կնպաստի վեր հանելու Թալիշստանի էթնիկ և լեզվական նկարագրի յուրահատկությունները: Ատենախոսությունում առկա մի շարք դրույթներ կարող են կիրարկվել լեզվաբանությանը, ինչպես նաև տեղանվանագիտությանը նվիրված ուսումնասիրություններում, իսկ դիտարկված համեմատական նյութը, առհասարակ, օգտակար կլինի ընդհանուր տեղանվանագիտության, ինչպես նաև՝ Հայաստանի տեղանուններին նվիրված հետազոտությունների համար:

Սույն հատորը նվիրվում է հայ արևելագիտության անխոնջ մշակ՝
Ուսուցչապետ ԼԱՈՒՐԱ ՇԵԽՈՅԱՆԻ ծննդյան 75-ամյակին:

***

Ստորև ներկայացվել են համարում զետեղված հոդվածների անվանումները.

MATTHIAS WEINREICH
NO HELP FOR EVIL AXT. AHRIMAN´S IMAGE AND THE ADVENT OF FRAŠAGIRD IN THE STORY OF
JŌIŠT Ī FRIYĀN

ՍԱՐԳԻՍ ԱՍԱՏՐՅԱՆ
ԹԱԼԻՇՍՏԱՆԻ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆ ԸՍՏ ԻՄԱՍՏԱՅԻՆ ԵՎ ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ԳԱԼՇՈՅԱՆ
ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԻ ՀԱԿԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐՏԱՑՈԼՈՒՄԸ ՅԱՇԱՐ ՔԵՄԱԼԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ

ՐԱՖՖԻ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
ԴԱՎԻԹ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԻՐԱՆՈՒՄ 1802-1816ԹԹ.

ԱՐՄԻՆ ՔԵՇՄԻՐԻ
ՀԱՐԱՎԹԱԹԱԿԱՆ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՈՒՐՎԱԳԾԵՐԸ

ԱՆԻ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՆՉՅՈՒՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ԳԱԼԵՇԻ ԲԱՐԲԱՌՈՒՄ

ԱՐԹՈՒՐ ԱԶԱՐՅԱՆ
ՍԻՈՆԻՍՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՌԱՋԻՆ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԻ ՆԱԽՕՐԵԻՆ ՈՒ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԱՌԱՋԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԻՆ ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԱՐԾԱՐԾՈՒՄՆԵՐԸ

PEYMAN MATIN
NEW RITUALS ENSUING FROM THE TEA

ԱՐՓԻՆԵ ԱՌՈՒՇԱՆՅԱՆ
ՉԱՐԻ ԱՊՈԼՈԳԻԱՆ ՍՈՒՖԻԶՄՈՒՄ

ԱՐԵՎԻԿ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԺԽՏՈՂԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՐԾԻՔ ՁԵՎԱՎՈՐՈՂՆԵՐԻ ԴԵՐԸ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

ՍԱՅԻԴ ՍՈՐՈՒՇԶԱԴԵ
ՔԵՐՄԱՆՇԱՀԻ ԲԱՐԲԱՌԻ ՏԵՂԸ ՔՐԴԱԿԱՆ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ

ԱՐՄԵՆ ԺԱՄՀԱՐՅԱՆ
ԵԳԻՊՏԱ-ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԴԻՄԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ 1967-1970ԹԹ. (ՀՅՈՒԾԻՉ ՊԱՏԵՐԱԶՄ)

ՔՐԻՍՏԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ՇԱՄԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ. ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐՆ ԻՐԱՆԻ ԹՈՒՐՔՄԵՆՆԵՐԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ՀԱՎԱՏԱԼԻՔՆԵՐՈՒՄ

ԿՈՒՐՈՇ ՍԱԼԱՐԻ
ՌԱՇԻԴ ԱԴ-ԴԻՆ ՖԱԶԼԱԼԼԱՀԻ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԸ ԵՎ ՂԻԱՍ ԷԴ-ԴԻՆ ՄՈՀԱՄՄԱԴԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

ARTHUR HAKOBYAN
FOREIGN DIRECT INVESTMENT IN THE ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN. POLITICAL AND ECONOMIC IMPLICATIONS

ՄԱՐԻԱՄ ԱԼԹԱՖԻ
ԾԱՌԵՐՆ ՈՒ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՄԱԶԱՆԴԱՐԱՆԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԻ ՀԱՎԱՏԱԼԻՔՆԵՐՈՒՄ

ՊԵՏՐՈՍ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
ՀԱՑԱՀԱՏԻԿՆԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ ՄԻ ՔԱՆԻ ՏԵՐՄԻՆ ՊԱՐՍԻՑ ԼԵԶՎՈՒՄ

ՍԵՅՅԵԴ ՄՈՀՍԵՆ ՆՈՒՐԱՆԻ
ԻՐԱՆՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՇՈՒՐՋ

ԱՐՍԵՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԴԱՇՆՈՒԹՅԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆ ՈՒ ԱՐԴԻ ՎԻՃԱԿԸ (1991-2005թթ.)

ՍԱՄՎԵԼ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ, ԱՆԱՀԻՏ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ
ՂԱՐԱՉԱՂԱՅ ԽԱՆԸ ՍԵՖՅԱՆ ԻՐԱՆՈՒՄ

ԱՀԱՐՈՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
ՇԱՀՆԱՄԵԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿՆԵՐԸ ՀԱՅ ԲԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ԲՆՈՒԹԱԳՐՄԱՄԲ

ՀՈՋԱԹ ՆԻՔՆԱՖՍ
ԱՐԱՍԲԱՐԱՆԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

ՀՈՍԵՅՆ ԱՐԵՖ ՆԻԱ
ՀԱՐԶԱՆԻԻ ԲԱՅԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ԷԲՐԱՀԻՄ ՅԱՂՈՒԲԻ
ՓՈՇԹԵՔՈՒՀԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱՐԳԸ ՎԱԼԻՆԵՐԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ԱԼԻ ԱՔԲԱՐ ՍՈՐՈՒՇ
ՍԵՖՅԱՆ ԱՐՔԱՅԱՏՈՀՄԻ ՀԻՄՆԱԴԻՐՆԵՐԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՈՒՄԸ

ՀՈՍԵՅՆ ՌԱԱՅԻ
ԻՐԱՆԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԵՋԼԻՍԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱԶԱՆԴԱՐԱՆՈՒՄ

ՄՈՀԱՄՄԱԴ-ՌԵԶԱ ՇԱՀԲԱԶԻ
ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԱԽՏԻԱՐՆԵՐԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
(Համառոտ ակնարկ)

Orientalia – ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դասախոսների և ասպիրանտների գիտական հոդվածների ժողովածու, Պրակ 13, «Իրանագիտական Կովկասյան կենտրոն» հրատարակչություն, Երևան, 2011, 216 էջ:

Հատորի պատասխանատու` Դիանա Հովհաննիսյան

Մուբարաքի նախագահության շրջանում Եգիպտոսում աշխարհիկ ընդդիմադիր հեղինակավոր որևէ ուժ գոյություն չուներ, միակ հետևողական ընդդիմությունը իսլամիստական արգելված «Մուսուլման Եղբայրներ» կազմակերպությունն էր: Երկրում տասնամյակներ շարունակվող ապօրինությունները, կոռուպցիայի բարձր մակարդակը, անարդարության ընդհանուր մթնոլորտը, որի դեմ շարքային եգիպտացին իրեն անզոր էր զգում և աշխարհիկ ընդդիմության բացակայությունն առաջացրեց աղոթողների քանակի ավելացում, մարդիկ արդարություն էին փորձում գտնել աղոթքներում: Այս ամենը հանգեցրեց իսլամիստների հանդեպ համակրանքի ավելացմանը:

Մյուս կողմից, Եգիպտոսի բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը ակնհայտորեն չէր ցանկանում ապրել կրոնապետական կարգերի պայմաններում, ինչը խիստ սահմանափակում էր «Մուսուլման Եղբայրների» հեղինակության հետագա աճը: Վերջին տարիներին, սակայն, իսլամիստները սկսում են փոխել իրենց մոտեցումները, աստիճանաբար աշխարհիկ տարրեր են հայտնվում նրանց գաղափարախոսության մեջ, իսկ հեղափոխությունից հետո այդ փոփոխություններն ավելի արագ ընթացք են ստանում: Արդեն 2011թ-ի ապրիլի 30-ին իսլամիստները ստեղծում են քաղաքական կուսակցություն` «Ազատություն և Արդարություն» անվամբ և անդամագրվելու համար հրավիրում են նույնիսկ քրիստոնյա ղպտիներին ու ցանկություն են հայտնում մասնակցել արտահերթ ընտրություններին, որոնք և տեղի են ունենալու նոյեմբեր-հունվար ամիսների ընթացքում` 3 փուլով:

Հարկ է նշել, որ եթե նույնիսկ իսլամիստները ստանձնեն երկրում իշխանությունը, ապա միջազգային հանրությունը և նույնիսկ Իսրայելը մտավախության լուրջ հիմքեր կարող են չունենալ, քանի որ իսլամիստների կողմից իսլամիզմից հեռանալն ուղիղ համեմատական է նրանց հեղինակության աճին թե Եգիպտոսում, թե միջազգային հանրության շրջանում, բայց չնայած նրանց «աշխարհիկացման» միտումներին, այնուամենայնիվ, իսլամիստական կուսակցության կողմից ընտրություններում հաղթելու և պառլամենտում մեծամասնություն կազմելու հնարավորությունները մեծ չեն, նրանք կարող են լուրջ ներկայություն ապահովել օրենսդիր մարմնում, բայց ոչ ավելին:

Այս մասին նշում են նույնիսկ «Մուսուլման Եղբայրները»: Նոյեմբերի 15-ին Foreign Policy-ն հրապարակեց վերլուծաբան Մարկ Լինչի հոդվածը, որտեղ վերջինս նշում է, թե իսլամիստների նպատակը պառլամենտում ընդամենը 30-40% ներկայություն ապահովելն է:

Հունվարին տեղի ունեցած հեղափոխական իրադարձություններից հետո երկրում իշխանությունը ժամանակավորապես ստանձնել է Ռազմական Գերագույն Խորհուրդը, որի կողմից իշխանությունը պահելու հնարավորությունների մասին վերջին ամիսներին շատ է խոսվել: Միջազգային հանրության շրջանում մտավախություն կա, որ զինվորականները չեն հանձնի իշխանությունը նոր, ընտրված քաղաքական ուժերին: Կարծում ենք զինվորականները չեն գնա նման քայլի, բանակի հեղինակությունը Եգիպտոսում չափազանց բարձր է և հեղինակազրկման հաշվին նրանք իշխանությունը չեն պահի իրենց ձեռքերում: Բացի այդ, համաձայն անցած շաբաթ հրապարակված սոցիոլոգիական հարցումների, վերջին 5 ամիսների ընթացքում Ռազմական Խորհրդի հեղինակությունն անկում է ապրել, ինչը լրացուցիչ ճնշում է զինվորականների վրա:

Այս ընտրություններն առաջինն են հեղափոխությունից հետո, ակնհայտ է, որ ընտրությունների ազատ և թափանցիկ անցկացումը Եգիպտոսի համար շատ ավելի կարևոր է, քան դրանց արդյունքը: Հատկանշական է, որ ուղիղ մեկ տարի առաջ` 2010թ-ի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Եգիպտոսում անցկացվեցին խորհրդարանական հերթական ընտրություններ, որոնց ընթացքին «մասնակցում էին» քաղաքացիական հագուստով զինված մարդիկ: Թե ինչպես կհաջողվի ընդամենը մեկ տարի անց անցկացնել ազատ և արդար ընտրություններ, պարզ կդառնա ընդամենը երկու շաբաթից: Հաշվի առնելով Եգիպտոսի դերը տարածաշրջանում, կարծում ենք, որ այս ընտրությունների հանդեպ միջազգային հանրության ուշադրությունը շատ մեծ է լինելու:

In recent years Iran’s Nuclear Program has caused serious tensions with USA and the western world. Washington constantly accuses Tehran of trying to achieve an atomic bomb. What if Iran achieves /it’s possible more than ever/ its own atomic weapon and will it drastically change the geopolitic situation in the Middle East region?Will nuclear superpower Iran threaten to the regional security or not?Questions to those can be given ambiguous answers. On the one hand the policy Iran holds towards the regional conflicts /regarding Israel-Palestine conflict/ is not constructive and the constant statements of the Iranian  president M. Ahmadinejad on destroying Israel (“Zionist regime” as Iranian president states) makes Iran some kind of a dangerous and unreliable country in the eyes of the international community. But at the same time Iran has a sedate approach concerning other regional conflicts and problems /Nagorno-Karabakh conflict/, and for the most of the neighbouring states Islamic Republic is considered to be a trustworthy partner. Iran should make real steps to cooperate with international organizations (UN, IAEA), with the Western World and discharge the situation. Let’s consider that Iran has already gained a nuclear weapon. We can foresee various scenarios of the further development of events. But I’ll try to point out the most possible geopolitic changes in the Middle East in case of Iran’s becoming a nuclear power:

1. IRI will have serious impact on regional events and countries both politically and economically.Obtaining the status of a nuclear power, Iran will have a significant impact on decision-making and conducting policy in the regional scale, will share sphere of influence with the western powers and Russia /in the Southern Caucasus/. USA and the other western superpowers, also Russia, will have to recognize Iran’s interests in the regional policy.

2. As regards regional stability and security, nuclear Iran will contribute to the stability. Islamic Republic has internal ethno-political problems as well and it is not of Iran’s interest to destabilize the region (domino effect). Yes,there can be certain fair concerns that an atomic bomb on the hands of the ideological Shia regime may be dangerous for the regional stability and security, but the history has been showing us that the nuclear weapons bring peace and have a restraining effect. Each player in the Middle East region will try to refrain from using atomic bombs solely betting on a political and diplomatic dialogue.

    Հայաստանի սահմանների ճակատագիրը նախ որոշվեց 1921թ. մարտի 16-ին Մոսկվայում Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության ու ՌՍՖՍՀ-ի միջև կնքված «բարեկամության ու եղբայրության» մասին պայմանագրով: Պայմանագրի 1-ին հոդվածը արդեն ջնջում է առանց այդ էլ տերությունների կողմից չվավերացված Սևրի պայմանագիրը (Հայաստանը վավերացրել էր) և գծում Հայաստանի հետ  ներկայիս սահմանները. «Պայմանավորվող կողմերից յուրաքանչյուրը սկզբունքորեն համաձայնվում է չճանաչել ոչ մի հաշտության պայմանագիր կամ միջազգային որևէ այլ ակտեր, եթե Պայմանավորվող կողմերից մյուսին ուժով են հարկադրում ընդունել այդպիսիք: Ռուսաստանի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Սովետական Հանրապետության կառավարությունը համաձայնվում է չճանաչել Թուրքիային վերաբերվող և այսօր Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը ներկայացնող նրա ազգային կառավարության կողմից չճանաչված որևէ միջազգային ակտ: Թուրքիա հասկացության տակ սույն պայմանագրում հասկացվում են այն տերիտորիաները, որոնք մտցված են 1920 թվականի հունվարի 28-ի թուրքական Ազգային ուխտի մեջ, որը Կ. Պոլսում մշակել և հռչակել է օսմանայն դեպուտատների Պալատը և հաղորդել է մամուլին ու բոլոր պետություններին: Թուրքիայի հյուսիս-արևելյան սահմանը որոշվում է այն գծով, որն սկսվելով Սև ծովի ափին գտնվող Սարպ գյուղից, անցնում է Խեդիսմեթա սարի վրայով, հետո առաջանում է Շավշետ սարի և Կաննի-դաղ սարի ջրաբաժան գծի ուղղությամբ, այնուհետև շարժվում է Կարսի սանջակների հյուսիսային վարչական սահմանագծի երկարությամբ՝ Արփաչայ և Արաքս գետերի հնահունով՝ մինչև Ստորին Կարասուի գետաբերանը»:

    Պայմանագրի 3-րդ հոդվածով որոշվում է Նախիջևանի ճակատագիրը: Թուրքիան և Ռուսաստանն առանց Հայաստանի մասնակցության և համաձայնության որոշում են հանձնել Նախիջևանը Ադրբեջանի խնամակալությանը` Հայաստանին ներգրավելով ընդամենը սահմանների վերջնական ճշգրտման գործընթացի մեջ. «Երկու պայմանավորվող կողմերը համաձայն են, որ Նախիջևանի մարզը՝ սույն Պայմանագրի 1-ին հավելվածում նշված սահմաններում կազմի ինքնավար տերիտորիա՝ Ադրբեջանի խնամակալության ներքո, պայմանով, որ Ադրբեջանը սույն խնամակալությունը չի զիջի մի երրորդ պետության (դրույթը բացահայտորեն ուղղված է Հայաստանի դեմ): Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Հայաստանի պատվիրակներից կազմված հանձնաժողովը կշտկի Նախիջևանի տերիտորիայի եռանկյունի կազմող արևելքում Արաքսի հնահունի և Արևմուտքում Դաղնա– Վելի-դաղ – Բագարզիք – Քյոմուրլու-դաղ լեռների վրայով անցնող գծի միջև պարփակված տերիտորիայի սահմանագիծը, որն սկսվում է Քյոմուրլու-դաղ սարից, հետո անցնում է Սերայ Բուլաք սարի վրայով դեպի Արարատ կայարանը և վերջանում է Քարասուի և Արաքսի տրամախաչման տեղում»:

    Մոսկվայի պայմանագրի 15-րդ հոդվածը բացահայտորեն, իրավաբանորեն ամրագրում է այս, ինչպես նաև հետագայում կնքված Կարսի պայմանագրի` Հայաստանի համար պարտադրված լինելը. «Ռուսաստանը պարտավորվում է Անդրկովկասյան հանրապետությունների նկատմամբ դիմել քայլերի, որպեսզի այդ հանրապետությունների կողմից Թուրքիայի հետ կնքվելիք պայմանագրում անպատճառ ճանաչվեն սույն Պայմանագրի այն հոդվածները, որոնք անմիջաբար վերաբերում են իրենց»:

    1921թ. հոկտեմբերի 13-ին Կարսում կնքվեց բարեկամության պայմանագիր մի կողմից Հայկական ԽՍՀ-ի, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ու Վրացական ԽՍՀ-ի, մյուս կողմից Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության միջև` ՌՍՖԽՀ-ի մասնակցությամբ: Կարսի պայմանագիրը ըստ էության Մոսկվայի պայմանագրի դրույթների ու կետերի հաստատումն էր արդեն անդրկովկասյան հանրապետությունների ֆորմալ մասնակցությամբ: Պայմանագրի 1-ին և 2-րդ հոդվածով չեղյալ
են համարվում Սևրի և Ալեքսանդրապոլի պայմանագրերը: Հենց նույն 1-ին հոդվածում իրավաբանորեն կրկին ամրագրվում է Մոսկվայի պայմանագրի պարտադրված լինելը. «Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը և Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Վրաստանի Սոցիալիստական Սովետական Հանրապետությունների կառավարությունները վերացված և ուժից զուրկ են համարում այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել են ներկայումս պայմանավորվող կողմերի տերիտորիայի կազմի մեջ մտնող տերիտորիայում առաջներում իրենց սուվերեն իրավունքները կենսագործող պետությունների միջև, և որոնք վերաբերում են վերոհիշյալ տերիտորիաներին, վերացված և ուժից զուրկ են համարվում նաև երրորդ տերությունների կողմից կնքված և Անդրկովկասյան հանրապետություններին վերաբերող պայմանագրերը: Համարվում է որոշված,որ սույն հոդվածը չի վերաբերում 1921 (1337) թ. մարտի 16-ին Մոսկվայում կնքված ռուս-թուրքական պայմանագրին»: Հոդված 2-ի համաձայն
Հայաստանը ըստ էության հրաժարվում է Սևրի պայմանագրից. «Պայմանավորվող կողմերը համաձայնվում են չճանաչել ոչ մի հաշտության պայմանագիր կամ միջազգային որևէ այլ ակտ, եթե կողմերից մեկին ուժով են հարկադրում այն ընդունել: Այդ պատճառով Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի Սոցիալիստական Սովետական Հանրապետությունների կառավարությունները համաձայնվում են չճանաչել որևէ միջազգային ակտ, որը վերաբերում է Թուրքիային և ճանաչված չէ այսօր Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը ներկայացնող Ազգային կառավարության կողմից…»:

    Պայմանագրի 3-րդ հոդվածը թերևս կարելի է համարել զավեշտալի (Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի Սոցիալիստական Սովետական Հանրապետությունների կառավարությունները, ընդունելով, որ կապիտուլյացիաների ռեժիմը համատեղելի չէ որևէ երկրի ազատ ազգային զարգացման, ինչպես նաև նրա սուվերեն իրավունքների լիակատար իրագործման հետ, գտնում են, որ այդ ռեժիմին առնչվող բոլոր ֆունկցիաներն ու իրավունքները կորցրել են իրենց ուժը և համարվում են վերացված), որովհետև նախկինում կապիտուլյացիաների ռեժիմից անդրկովկասյան 3 հանրապետություններն չեն էլ օգտվել, պարզապես այդ պետությունները գոյություն էլ չունեին, կամ քաղաքական ի՞նչ կշիռ պետք է ունենային,
որ Թուրքիայի հետ կնքեին նմանատիպ պայմանագրեր, սա պարզապես Մոսկվայի պայմանագրի 7-րդ հոդվածի մեխանիկական կրկնությունն է: 5-րդ հոդվածով վերջնականապես ամրագրվեց Նախիջևանի կարգավիճակը. «Թուրքիայի կառավարությունը և Սովետական Հայաստանի ու Ադրբեջանի կառավարությունները համաձայն են, որ սույն պայմանագրի III հավելվածում նշված սահմաններում Նախիջևանի մարզը կազմի ինքնավար տերիտորիա՝ Ադրբեջանի խնամակալության ներքո»:

    Կարսի պայմանագրի 15-րդ հոդվածը բավականին ուշագրավ է. «Պայմանավորվող կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավորվում է սույն պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո հայտարարել մյուս կողմի քաղաքացիների լիակատար ներում այն հանցանքների և զանցանքների համար, որոնք բխել են Կովկասյան ռազմաճակատում տեղի ունեցած պատերազմական գործողություններից»: Այս հոդվածը այդքան էլ հստակ ձևակերպված չէ, սակայն կարելի է եզրակացնել, որ այն ուղղված էր թե՛ 1915թ. ցեղասպանության, թե՛ 1920թ. աշնանը թուրքական արշավի հետևանքով մոտ 150-200 հազ.

հայ խաղաղ բնակչության ոչնչացման պատասխանատվությունից խուսափելուն:

    Ե՛վ Մոսկվայի, և՛ Կարսի պայմանագրերի կետերի մեծ մասը ներկայումս չեն գործում. սույն պայմանագրերի միակ ու ծանր իրավաքաղաքական հետևանքը եղավ Հայաստանի տարածքների կորուստը և ներկայիս հայ-թուրքական սահմանը, որը ցավոք հաստատվեց նաև 1923թ. Լոզանի պայմանագրով: Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում էին, քանի որ նախ կնքվել էին այդ պահի դրությամբ միջազգայնորեն չճանաչված երկու սուբյեկտների միջև և այդ պայմանգրերով որոշվել էր երրորդ պետության` Հայաստանի սահմանները: Միջազգային իրավունքի տեսակետից
այս պայմանագրերը ենթակա են վիճարկման ու անվավեր են, սակայն թե ինչքանով է դա իրական ժամանակակից աշխարհաքաղաքական իրավիճակում և ինչ հնարավոր քաղաքական հետևանքներ կարող է ունենալ, դժվար է ասել:

Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի տեքստերը պրոֆեսոր Ջ. Կիրակոսյանի «Հայաստանը միջազգային դիվանագիտության և սովետական արտաքին քաղաքականության փաստաթղթերում (1828-1923) /Երևան, 1972/¦  գրքից:

ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ

1.2011 Թ. ՀՈՒԼԻՍԻ 27-ԻՆ ԺԱՄԸ 13:00-ԻՆ ԶԵԿՈՒՑՈՒՄՈՎ ՀԱՆԴԵՍ ԿԳԱ ՕՔՍՖՈՐԴԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ԴԱՍԱԽՈՍ, ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ
ԴՈԿՏՈՐ ԻԼՅԱ ՅԱԿՈՒԲՈՎԻՉԸ (ԱՆԳԼԻԱ) `
“ՀԻՆ ՊԱՐՍԿԵՐԵՆ ԼԵԶՎԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՈՒՄԸ ԵՎ ՆՐԱ ԴԵՐԸ ԱՔԵՄԵՆՅԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ” ԹԵՄԱՅՈՎ:

2.2011 Թ. ՀՈՒԼԻՍԻ 29-ԻՆ ԺԱՄԸ 13-ԻՆ ՀՀ ԳԱԱ ԱՐԵՎԵԼԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ ԸՆԹԵՐՑԱՍՐԱՀՈՒՄ (11-ՐԴ ՀԱՐԿ) ԶԵԿՈՒՑՈՒՄՈՎ ՀԱՆԴԵՍ ԿԳԱ ԼԵՅԴԵՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ԴԱՍԱԽՈՍ, ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ
ԴՈԿՏՈՐ ՀՐԱՉ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԸ (ՀՈԼԱՆԴԻԱ)`
“ՀԱՅԵՐԵՆԸ ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՆԱԽԱԼԵԶՎԻ ՏՐՈՀՄԱՆԸ ՀԱՋՈՐԴՈՂ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆՈՒՄ” ԹԵՄԱՅՈՎ:

2007թ. հունիսի 21-ին ստեղծվեց «Ակադեմիական  համագործակցության եւ օժանդակության  հայկական ԱՐՄԱԿԱԴ  ասոցիացիան», որն իր առջեւ խնդիր դրեց լայն հանրության սեփականությունը դարձնել ուսումնական ծրագրերի, կրթաթոշակների, դրամաշնորհների, գիտական, համալսարանական կյանքում կատարվող իրադարձությունների մասին ինֆորմացիան: Էլեկտրոնային փոստերի ցանկով, սոցիալական կայքերով, armacad.info լրատվական կայքի միջոցով Արմակադն ամեն օր տարածում է հսկայական տեղեկատվություն: Շնորհիվ Արմակադի՝ այսօր բազմաթիվ ուսանողներ սովորում են արտասահմանյան լավագույն բուհերում, տարեկան հարյուրավոր երիտասարդներ մասնակցում են ամառային դպրոցների եւ այլ կարճաժամկետ ծրագրերի, հետազոտողներն ու հասարակական կազմակերպությունները հնարավորություն են ունենում մասնակցել տարբեր դրամաշնորհների համար հայտարարվող մրցույթներին:

Արմակադը բացառիկ նվեր է հատկապես սահմանափակ ֆինանսներով գիտնականի համար: Եթե ցանկանում ես, օրինակ, մեկշաբաթյա հետազոտություն կատարել Հաագայում, ապա պատմիր այդ մասին Արմակադ ցանցի անդամներին, եւ վստահաբար կստանաս գիտական-ճամփորդական դրամաշնորհների մասին ինֆորմացիա, Հաագայում վստահաբար կգտնվի մեկը, որ քեզ կհյուրընկալի հետազոտությանդ ժամանակաշրջանում, քո ոլորտի մի շարք մասնագետներ էլ կտան արժեքավոր խորհրդատվություն:

Հավատամքը՝ ծառայել գիտությանը, ճանաչելի դարձնել Հայաստանը միջազգային գիտական եւ համալսարանական շրջանակներին, ստեղծել նոր հնարավորություններ երիտասարդների համար:

Ապշելու բան է, բայց այս ամենը նախաձեռնել է մեկ հոգի, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, իրանագետ Խաչիկ Գեւորգյանը, որին այնուհետեւ միացել են տարբեր անձինք: Ամենահետաքրքիրն այն է, որ այս ամենը կատարվում է առանց որեւէ ֆինանսավորման, անշահախնդիր, սոսկ էնտուզիազմի շնորհիվ:

Ու Ստեփանակերտից մինչեւ Փարիզ, Երեւանից մինչեւ Լոնդոն ու ԱՄՆ-ի տարբեր համալսարաններ Արմակադը դասախոսությունների միջոցով պատմում է իր գործունեության մասին՝ նոր հնարավորություններ պարգեւելով ուսանողներին եւ մեծացնելով իր ցանցը:

Օգտագործելով իր սոցիալական կապիտալը՝ տարբեր երկրների առաջատար համալսարանների, գիտական կենտրոնների դասախոսների, ուսանողների եւ հետազոտողների հետ կապը, Արմակադը դարձել է բրենդ, որը պատիվ կբերեր յուրաքանչյուր հասարակության: Պատկերացնում եմ՝ ինչպիսի նոր ծավալներ կարող էր ընդգրկել գիտական այս ցանցի գործունեությունը, եթե ամեն ինչ չմնար մի խումբ նվիրյալների ուսերին եւ հնարավոր լիներ վարձատրվող աշխատակիցներ ներգրավել:

Արմակադը նաեւ պատգամ է: Պատգամ՝ կիսվելու, ստեղծելու հնարավորություններ, ծառայելու գիտությանն ու կրթությանը՝ ապահովելով արդյունավետություն եւ շարունակական զարգացման հիմք:

Արմակադն այսօր տոնում է իր ծննդյան 4-ամյակը: Շնորհավոր ծնունդդ, Արմակադ, շնորհավո’ր տոնդ, հայ ուսանող ու գիտնական, որ ունես Արմակադի նման աջակից, շնորհավոր բոլոր նրանց տոնը, ովքեր ստեղծում են հնարավորություններ:

Հեղինակ՝ Հայկ Խանումյան՝ «Արցախի եվրոպական շարժում» ՀԿ նախագահ

Աղբյուր՝ www.mediamax.am

Ծնունդդ շնորհավոր, ԱՐՄԱԿԱ՛Դ:

P.S. ԱՐՄԱԿԱԴ գիտական ցանցը, լինելով ՀՀ –ում միակը, առ այսօր աշխատում է կամավորների ջանքերի շնորհիվ, այն և ոչ մի ֆինանսավորում ՉՈՒՆԻ: